Η Ηλικιακή Εκφύλιση Ωχράς (ΗΕΩ) είναι μια εκφυλιστική και προοδευτική πάθηση που αποτελεί την κύρια αιτία απώλειας της οράσεως (της οπτικής οξύτητας) στο Δυτικό πληθυσμό ηλικίας άνω των 65 ετών. Πιστεύεται ότι στην Δ.Ευρώπη και στην Β.Αμερική προσβάλλεται μεταξύ του 5-20% του πληθυσμού ηλικίας άνω των 65 χρόνων. Υπολογίζεται ότι πάσχουν παγκοσμίως 25 εκατομμύρια άνθρωποι άνω των 50 ετών.

Η τελική φύση της πάθησης σχετίζεται με απώλεια όρασης και είναι η πρώτη αιτία νομικής τύφλωσης στο δυτικό κόσμο σε άτομα άνω των 50 ετών.

Η ωχρά κηλίδα είναι το κεντρικό τμήμα του αμφιβληστροειδή χιτώνα, ένα λεπτό στρώμα φωτοευαίσθητων νευρικών κυττάρων και ινών που βρίσκεται στο πίσω μέρος του οφθαλμού. Ο αμφιβληστροειδής μετατρέπει το φωτεινό ερέθισμα σε νευρικό ερέθισμα, το οποίο ο εγκέφαλός μας μπορεί να αντιλαμβάνεται σαν εικόνα.

εκφυλιση ωχρας κηλιδας

Η ωχρά κηλίδα είναι υπεύθυνη για την κεντρική όρασή και μας επιτρέπει να βλέπουμε με μεγαλύτερη ευκρίνεια έτσι ώστε να αντιλαμβανόμαστε τις λεπτομέρειες της εικόνας. Για καθημερινές δραστηριότητες όπως το διάβασμα, την οδήγηση, ακόμα και την αναγνώριση προσώπων, είναι υπεύθυνη η ωχρά κηλίδα.

Σε περίπτωση που υπάρχει κάποια αλλοίωση στην περιοχή της ωχράς κηλίδας, μπορεί να προκληθεί σοβαρή απώλεια της όρασης.

Στα αρχικά στάδια της ΗΕΩ, δημιουργούνται εναποθέσεις κάτω από τον αμφιβληστροειδή. Αυτές οι εναποθέσεις ονομάζονται Drusen και είναι συνήθως ορατές στον οφθαλμίατρο κατά τη διάρκεια εξέτασης του βυθού του οφθαλμού. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα Drusen δεν οδηγούν σε σοβαρή μείωση της όρασης.

Σε προχωρημένα στάδια της ΗΕΩ συναντάμε πιο συχνά απώλειες στην όραση, που στη τελική φάση της πάθησης μπορεί να οδηγήσουν σε νομική τύφλωση (οπτική οξύτητα μικρότερη από 2/10). Η ΗΕΩ σπάνια οδηγεί σε απόλυτη τύφλωση, αφού ο ασθενής διατηρεί συνήθως την περιφερική του όραση.

Η εκφύλιση της ωχράς συνήθως ξεκινά από τον έναν οφθαλμό και επειδή η όραση του δεύτερου οφθαλμού καλύπτει την απώλεια όρασης του προσβεβλημένου οφθαλμού, πολλές φορές τα άτομα που πάσχουν δεν το αντιλαμβάνονται. Επίσης, άτομα που πάσχουν από ΗΕΩ στον έναν οφθαλμό διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν ΗΕΩ και στον άλλον οφθαλμό σε χρονικό διάστημα 3-5 χρόνων, γεγονός το οποίο μπορεί να περιορίσει σημαντικά την συνολική όραση.

Παρότι η Η.Ε.Ω. δεν προκαλεί ολική τύφλωση, όταν εκδηλώνεται και στους δύο οφθαλμούς διαταράζεται σε μεγάλο βαθμό η ικανότητα του ασθενούς να εκτελέσει δραστηριότητες με την όραση π.χ. διάβασμα , να χειρίζεται χρήματα, να οδηγεί, να αναγνωρίζει πρόσωπα. Κατά συνέπεια, η ποιότητα ζωής του ασθενούς υποβαθμίζεται σημαντικά. Η απώλεια της όρασης συνεπάγεται σε απώλεια της ανεξαρτησίας και χαμηλότερη αυτοεκτίμηση, προκαλώντας περισσότερο άγχος στους ασθενείς, οδηγώντας τους σε κατάθλιψη.

Εκτιμήσεις αποδεικνύουν ότι ήπια Η.Ε.Ω. προκαλεί 17% υποβάθμιση της ποιότητας ζωής. Το ποσοστό αυτό αυξάνεται 40-50% ανάλογα με τη μέτρια και τη σοβαρή μορφή.

οραση με ηλικιακη εκφυλιση ωχρας κηλιδας

Πως βλέπουν τα άτομα σε προχωρημένο στάδιο ΗΕΩ

Αίτια εκφύλισης ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ)

Η αιτιολογία (ΗΕΩ) δεν είναι πλήρως κατανοητή, ωστόσο στους αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου για τη νόσο, συμπεριλαμβάνονται η ηλικία, το κάπνισμα, καρδιαγγειακά προβλήματα, μακροχρόνιες δίαιτες φτωχές σε αντιοξειδωτικά κ.τ.λ. Μεγάλο παράγοντα επίσης παίζουν οι γενετικοί παράγοντες και η κληρονομικότητα. Όσο αφορά το φύλο άντρες και γυναίκες απειλούνται σχεδόν το ίδιο. Σχετικά με την φυλή, απειλείται περισσότερο η Λευκή από ότι η Ασιατική ή η τη Μαύρη φυλή.

Το κάπνισμα είναι αποδεδειγμένο ότι αποτελεί μεγάλο παράγοντα κινδύνου όπως, επίσης, μεγάλα ποσοστά χοληστερίνης, υπέρταση, καρδιαγγειακή νόσο κ.τ.λ.
Άνθρωποι που παθαίνουν την νόσο στο ένα μάτι έχουν 40% πιθανότητες να την αναπτύξουν και στο άλλο μάτι.

Τύποι ηλικιακής εκφύλισης ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ)

Οι δύο μορφές ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς είναι:

  • Ξηρά μορφή (γνωστή και ως μη-εξιδρωματική ή ατροφική μορφή)
  • Υγρά μορφή (ή εξιδρωματική μορφή)

Ξηρά μορφή ΗΕΩ

Η ξηρά μορφή ΗΕΩ είναι η πιο διαδεδομένη (80-90% των περιπτώσεων) και λιγότερο επικίνδυνη μορφή ΗΕΩ. Για λόγους όχι ακόμα εξακριβωμένους, η μακροχρόνια ύπαρξη Drusen μπορεί να οδηγήσει στην ατροφία της ωχράς. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα «κενά» ή σκοτώματα στην κεντρική όραση. Αν και δεν υπάρχουν φαρμακευτικές ή χειρουργικές θεραπείες για αυτή η μορφή ΗΕΩ, τα οπτικά βοηθήματα όπως οι μεγεθυντικοί φακοί μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα αυτά να εκμεταλλευτούν την περιφερική τους όραση και να διαχειριστούν καλύτερα την καθημερινή τους ζωή.

ξηρα μορφη εκφυλιση ωχρα κηλιδα

Ξηρά μορφή ΗΕΩ

Υγρά μορφή ΗΕΩ

Αν και λιγότερο συχνή, η υγρά (εξιδρωματική) μορφή ΗΕΩ είναι υπεύθυνη για το 90% των περιπτώσεων σοβαρής απώλειας στην όραση.

Η υγρά ΗΕΩ ονομάζεται έτσι γιατί χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη παθολογικών νεοαγγείων (χοριοειδική νεοαγγείωση) κάτω από την ωχρά. Τα νεοαγγεία αυτά είναι γενικώς κακής ποιότητας και εύθραυστα, με αποτέλεσμα να υπάρχει διαρροή υγρών και αίματος. Αυτή η διαρροή δημιουργεί αλλοιώσεις οι οποίες καταστρέφουν τα νευρικά φωτοευαίσθητα κύτταρα της ωχράς και έχουν σαν τελικό αποτέλεσμα την απώλεια της κεντρικής όρασης.

υγρα μορφη εκφυλιση ωχρα κηλιδα

Υγρά μορφή ΗΕΩ

Συμπτώματα Ηλικιακής εκφύλισης ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ)

Από τα πρώτα συμπτώματα που παρουσιάζονται στον πάσχοντα, στα αρχικά στάδια της υγράς ΗΕΩ, είναι οι μεταμορφοψίες και η θολή όραση. Σε προχωρημένα στάδια παρατηρείται μειωμένη κεντρική όραση, σκότωμα , παραμόρφωση κεντρικής οράσεως και απώλεια της ευαισθησίας της αντίθεσης.

Οι ευθείες γραμμές μπορεί να παρουσιάζονται παραμορφωμένες, καμπυλωτές ή μπερδεμένες μεταξύ τους.

Διάγνωση Ηλικιακής εκφύλισης ωχράς κηλίδας (ΗΕΩ)

Οι κλινικές εξετάσεις για τη διάγνωση της περιλαμβάνουν αρχικά Οφθαλμολογικό Έλεγχο, Βυθοσκόπηση, Τest με τον πίνακα Amsler, Φλουροαγγειογραφία και Τομογραφία Οπτικής Συμβολής (OCT).

Ένας εύκολος και αποτελεσματικός τρόπος να εξεταστεί η όραση και πιθανόν να ανιχνευτούν οι πρώτες διαταραχές που εμφανίζονται εξαιτίας της υγράς μορφής ΗΕΩ είναι η χρήση του Πίνακα του Amsler.

Οδηγίες για την εφαρμογή του Πίνακα του Amsler:

  • Φορέστε τους φακούς ή τα γυαλιά που φοράτε συνήθως για διάβασμα.
  • Σε χώρο με άπλετο φως, τοποθετήστε τον πίνακα στο ύψος των ματιών σας και σε απόσταση ανάγνωσης 30-40 εκατοστά.
  • Σκεπάστε το ένα μάτι με το χέρι και συγκεντρώστε το βλέμμα σας με το άλλο μάτι στη μαύρη τελεία που βρίσκεται στο κέντρο της επιφάνειας.
  • Επαναλάβετε με το άλλο μάτι.

εκφυλιση ωχρας κηλιδας διαγνωση

Πίνακας Amsler

Σε περίπτωση που κάποια περιοχή του πίνακα εμφανίζεται θολή ή αν οι γραμμές εμφανίζονται παραμορφωμένες, καμπυλωτές ή μπερδεμένες μεταξύ τους, να επισκεφθείτε τον οφθαλμίατρό σας το συντομότερο δυνατόν. Θα πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες εξετάσεις για να διαπιστωθεί η κατάσταση του αμφιβληστροειδή.

πινακας Amsler εκφυλιση ωχρας κηλιδας

Πως φαίνεται ο πίνακας Amsler σε ασθενή με ΗΕΩ

Σε άτομο που έχει πρόσφατα προσβληθεί από υγρά μορφή ΗΕΩ μπορεί να εμφανιστούν διαταραχές στην όραση όπως στη παραπάνω εικόνα, ακόμα και όταν μερικές μέρες νωρίτερα η όραση ήταν φυσιολογική.

Αν και εύχρηστος και πρακτικός, ο πίνακας του Amsler δεν μπορεί να αντικαταστήσει την κανονική, προγραμματισμένη σας επίσκεψη στον οφθαλμίατρο. Ασθενείς με Drusen ή ασθενείς που είναι στα αρχικά στάδια της ΗΕΩ πολύ συχνά δεν παρουσιάζουν διαταραχές που θα μπορούσαν να ανιχνευτούν με τον Πίνακα του Amsler και για αυτό το λόγο είναι απολύτως απαραίτητη η εξέταση από οφθαλμίατρο, ιδιαίτερα στα άτομα άνω των 40 ετών.

Επίσης, σε οφθαλμό ήδη προσβεβλημένο από ξηρά μορφή ΗΕΩ υπάρχει αυξημένος κίνδυνος να εξελιχθεί σε υγρά μορφή ΗΕΩ.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο Πίνακας του Amsler μπορεί να φανεί πολύ χρήσιμος στον έλεγχο της κεντρικής όρασης και για την αναφορά διαταραχών στον θεράποντα οφθαλμίατρο.

Θεραπεία Υγράς μορφής ΗΕΩ

Υπάρχουν σήμερα τρεις θεραπευτικές προσεγγίσεις που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές για την αντιμετώπιση της υγράς ΗΕΩ σε επιλεγμένα περιστατικά.

  • Η πρώτη είναι η φωτοπηξία με laser.

Αν και η μέθοδος αυτή δεν μπορεί να επαναφέρει την είδη χαμένη όραση, είναι αποτελεσματική στην απόφραξη των παθολογικών νεοαγγείων και σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να περιορίσει και την ανάπτυξή τους. Έτσι μπορεί να περιορίσει την περαιτέρω απώλεια οράσεως σε ένα μικρό ποσοστό περιστατικών υγράς μορφής ΗΕΩ.

Στη φωτοπηξία με laser χρησιμοποιείται laser υψηλής εντάσεως που όταν έρθει σε επαφή με την αλλοιωμένη περιοχή του αμφιβληστροειδή δημιουργεί μεγάλη θερμότητα. Αυτή η θερμότητα ουσιαστικά καίει και καταστρέφει τα παθολογικά νεοαγγεία, περιορίζοντας έτσι την εξέλιξη της νόσου αλλά καταστρέφοντας παράλληλα και τον παρακείμενο ιστό του αμφιβληστροειδή.

Το αποτέλεσμα είναι ένα μικρό, μόνιμο σκότωμα στο οπτικό πεδίο, που όμως συνήθως είναι πολύ λιγότερο σοβαρό από την απώλεια οράσεως που θα υπήρχε σε περίπτωση που δεν εφαρμοζόταν η φωτοπηξία.

  • H χειρουργική αφαίρεση της νεοαγγειακής μεμβράνης και η αντιμετώπιση της ωχράς σε περιοχή μακριά από την υποαμφιβληστροειδική χοριοειδική νεοαγγείωση. Η χειρουργική αντιμετώπιση της υγράς μορφής ΗΕΩ εξελίσσεται συνέχεια με νέες τεχνικές με αυτές τις τεχνικές.
  • Η φωτοδυναμική θεραπεία με Visudyne είναι η τελευταία εξέλιξη της ιατρικής τεχνολογίας για την αντιμετώπιση της υγράς μορφής ΗΕΩ.

εκφυλιση ωχρας κηλιδας αντιμετωπιση

Η φωτοδυναμική θεραπεία έχει δύο στάδια. Στο πρώτο στάδιο γίνεται ενδοφλέβια έγχυση του Visudyne, μιας φωτοευαίσθητης ουσίας που ενεργοποιείται όταν εκτεθεί σε φως. Στο δεύτερο στάδιο, και αφού το Visudyne συγκεντρωθεί εκλεκτικά στα παθολογικά νεοαγγεία στον αμφιβληστροειδή, ενεργοποιείται με το φως ενός ειδικά σχεδιασμένου μη-θερμικού laser (που δεν παράγει θερμότητα και δεν καίει τον αμφιβληστροειδή). Το ενεργοποιημένο φάρμακο προκαλεί την θρόμβωση και απόφραξη των νεοαγγείων χωρίς να επηρεάζει τον παρακείμενο ιστό, περιορίζοντας έτσι την εξέλιξη της νόσου.

Σε περιπτώσεις επανεμφάνισης της νεοαγγειακής μεμβράνης, η φωτοδυναμική θεραπεία με Visudyne μπορεί ασφαλέστατα να επαναληφθεί ανά τρίμηνο. Μελέτες έχουν αποδείξει ότι η φωτοδυναμική θεραπεία με Visudyne μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της νόσου και σε επιλεγμένες περιπτώσεις να βελτιώσει την όραση.

εκφυλιση ωχρας κηλιδας θεραπεια

  • Αντι-αγγειογενετικά φάρμακα (anti-VEGF)

Τα αντιαγγειογεννητικά φάρμακα δρουν κατά του αγγειογενετικού παράγοντα VEGF. Αυτός ο παράγοντας θεωρείται ότι είναι ο πιο δυνατός στη δημιουργία νέων αγγείων. Όλα τα καινούργια αντιαγγειογεννητικά φάρμακα στοχεύουνε στην εξουδετέρωση αυτής της χημικής ουσίας μέσα στο μάτι.

Τα μοντέρνα φάρμακα τα τελευταία χρόνια εστιάζουν πάνω στην αγγειογέννηση, δηλαδή στην δημιουργία των νέων ανώμαλων αγγείων, που αναπτύσσονται κάτω από την περιοχή της ωχράς κηλίδας και καταστρέφουν την όραση. Η αγγειογέννηση είναι μία εξαιρετικά ελεγχόμενη διαδικασία, κατά την οποία σχηματίζεται νέα αιμοφόρα αγγείωση μέσω διακλάδωσης και επέκτασης υφιστάμενων μορφών αγγείων. Η αγγειογέννηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε πολλές φυσιολογικές διαδικασίες όπως στην αποκατάσταση τραυμάτων κ.α.., ωστόσο ορισμένες νόσοι όπως η αρθρίτιδα, ο διαβήτης και οφθαλμικές παθήσεις σχετίζονται και αυτά με μη ελεγχόμενη ανώμαλη νεοαγγείωση.

Ο τρόπος χορήγησης της Anti-VEGF θεραπείας είναι με ενδοφθάλμια ένεση (ενδοϋαλοειδική) με τοπική αναισθησία και συνθήκες τοπικής αντισηψίας (γενικώς η διαδικασία είναι γρήγορη και ανώδυνη). Η δοσολογία αποτελείται από μία φάση φόρτισης, που περιλαμβάνει μια ένεση μηνιαίως για 3 μήνες. Έπειτα, ο ασθενής παρακολουθείται μηνιαίως και ανάλογα με την πορεία της όρασης και την εικόνα βελτίωσης (ή όχι) που παρουσιάζουν η φλουροαγγειογραφία και το O.C.T., χορηγούνται συμπληρωματικές ενέσεις.

Οι επιπλοκές της ενδοϋαλοειδικής έγχυσης είναι πολύ σπάνιες. Σε αυτές περιλαμβάνονται η μόλυνση (ενδοφθαλμίτιδα) από κακές συνθήκες υγιεινής κατά την ένεση, φλεγμονή (ραγοειδίτιδα) λόγω αλλεργίας στο φάρμακο και αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης (υποχωρεί με φάρμακα). Όσο αφορά τις συστηματικές επιπλοκές δεν έχουν παρατηρηθεί με τα μοντέρνα φάρμακα αν και τα πρώτα χρόνια της χρήσης αυτών των αντιαγγειογεννετικών φαρμάκων είχαν παρατηρηθεί ελάχιστα, αλλά σοβαρά αρτηριακά θρομβοεμβολικά επεισόδια.

Συχνές ερωτήσεις για την Ηλικιακή Εκφύλιση Ωχράς Κηλίδας (ΗΕΩ)

Τι πρέπει να κάνετε σε περίπτωση που υποπτεύεσθε ότι πάσχετε από υγρά μορφή ΗΕΩ;

Μόνο ο οφθαλμίατρός σας μπορεί να διαγνώσει την υγρά μορφή ΗΕΩ.

Σε περίπτωση που υποπτεύεσθε ότι πάσχετε από υγρά μορφή ΗΕΩ, θα πρέπει να επισκεφθείτε οπωσδήποτε τον οφθαλμίατρό σας το συντομότερο δυνατό, επειδή η εξέλιξη της νόσου είναι πάρα πολύ γρήγορη και μπορεί μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να επηρεάσει την όρασή σας.
Σε περίπτωση που διαγνωστεί υγρά μορφή ΗΕΩ, η σωστή και έγκαιρη θεραπεία μπορεί να περιορίσει σημαντικά την απώλεια της όρασης.

Εκτιμάται ότι η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς μπορεί να έχει κληρονομικό χαρακτήρα. Γι’αυτό το λόγο, και επειδή η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση είναι πολύ σημαντική για την καλή πορεία της νόσου, η Αμερικάνικη Ακαδημία Οφθαλμολογίας συνιστά σε άτομα με συγγενείς που υποφέρουν από ΗΕΩ να κάνουν έλεγχο αμφιβληστροειδούς κάθε δύο χρόνια.